تفسیر آیه 7 سوره آل عمران
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
هُوَ الَّذِیَ أَنزَلَ عَلَیْکَ الْکِتَابَ مِنْهُ آیَاتٌ مُّحْکَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِینَ فی قُلُوبِهِمْ
زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِیلِهِ وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ
یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا یَذَّکَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ ﴿ ۷ ﴾
اوست کسى که این کتاب [=قرآن] را بر تو فرو فرستاد پارهاى از آن آیات محکم [=صریح و روشن] است آنها اساس کتابند و [پارهاى] دیگر متشابهاتند [که تاویلپذیرند] اما کسانى که در دلهایشان انحراف است براى فتنهجویى و طلب تاویل آن [به دلخواه خود] از متشابه آن پیروى مىکنند با آنکه تاویلش را جز خدا و ریشهداران در دانش کسى نمىداند [آنان که] مىگویند ما بدان ایمان آوردیم همه [چه محکم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان کسى متذکر نمىشود (۷)
نکته ها :
در این آیه ، چند سوال مطرح است :
فرآن در یکجا همه ی آیات خود را محکم دانسته و فرموده : « کتاب احکمت آیاته » و در جای دیگر همه را متشابه دانسته و فرموده : « کتابا متشابها » ولی در این آیه بعضی را محکم و بعضی را متشابه معرفی نموده است ، مساله چیست ؟
پاسخ : آنجا که فرمود : تمام آیات قرآن محکم است ، یعنی سخن سست و بی اساس در هیچ آیه ای نیست و آنجا که فرمود : همه ی آیات متشابه هستند ، یعنی سیستم و آهنگ آیات قرآن ، هماهنگ ، سکنواخت و شبیه به هم است .
اما با این حال ، از نظر فهم آیات همه ی مردم یکسان نیستند ، بعضی صریح و روشن و همه کس فهم ولی بعضی دارای معانی بلند و پیچیده اند که همین امر موجب شبهه و اشتباه آنان می گردد .
سوال : چرا در قرآن آیات متشابه به کار رفته است ؟
پاسخ : اولا : وجود آیات متشابه زمینه ی فکر و تدبر در آیات است .
ثانیا : موجب رجوع مردم به رهبران آسمانی می شود . آری ، اگر همه ی درس آسان باشد ، شاگرد احساس نیاز به استاد نمی کند .
ثالثا : متشابهات وسیله ی آزمایش مردم است . گروهی کژاندیش ، از لابه لای آنها به سراغ اهداف شوم خود می روند و گروهی اندیشمند ، به فرموده امام رضا (ع) با مراجعه به محکمات ، معنای صحیح آیات را کشف می کنند ...
پیام ها :
1- هر کس همه ی ایات را نمی فهمد . « و اخر متشابهات »
2- قلب های منحرف منشا فساد و فتنه است . « فی قلوبهم زیغ فیتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنه »
3- فتنه تنها آشوب نظامی و فیزیکی نیست تفسیر به رای و تحریف فرهنگ و معانی آیات نیز فتنه است . « ابتغا ء الفتنه »
4- گاهی حق دستاویز باطل می شود . « ابتغاء الفتنه »
5- هدف نهایی و مقصد اعلای آیات الهی را تنها خدا و راسخان در علم می دانند .« و ما یعلم تاویله الا الله و الراسخون فی العلم »
6- نام راسخان در علم در کنار نام مقدس خداوند آمده و مقامشان بعد از مقام الهی است . .« و ما یعلم تاویله الا الله و الراسخون فی العلم »
7- علم درجاتی دارد که بالاترین آن آشنا شدن به تاویل و رسیدن به هدف نهایی است . .« و ما یعلم تاویله الا الله و الراسخون فی العلم »
8- عالمان واقعی بی تکبرند .« و الراسخون فی العلم یقولون امنا به »
9- گرایش به باطل مانع از رسوخ علم است « الراسخون فی العلم » در برابر « فی قلوبهم زیغ» قرار داده شده است .
10- هر چه را نمی فهمیم انکار نکنیم . « کل من عند ربنا »
11- نزول ایات محکم و متشابه در مسیر تربیت است . « کل من عند ربنا »
بت در بغل و به سجده پیشانی ما